Sjablonen

WH18.1Hier aandacht voor de bewaard gebleven sjablonen die door Willem Haver zijn ontworpen. Een sjabloon is een modelvorm, een uitgesneden blad met behulp waarvan men bepaalde figuren gemakkelijk kan natekenen, na snijden of beeldhouwen. Deze ontwerpen werden gebruikt voor diverse doeleinden o.a. voor sierranden op houtsnijwerk, lijsten, stoelen en andere meubelen. Maar ook als decoratie van stoffen o.a. voor kussens, kleding en dergelijke werden sjablonen gebruikt.

Het mag uniek worden genoemd dat de sjablonen bewaard zijn gebleven en het uiteindelijk werk hebben overleefd, tot nu toe is er zelden houtsnijwerk gevonden waarbij een van deze sjablonen is gebruikt. Uitzondering hierop is de sjabloon (zie sjabloon WH1) dat de stichting enkele jaren geleden ontving van een donateur, hierop is het ontwerp te zien van een bloeiend boompje dat Haver maakte en gebruikte voor de versiering van het frontpaneel van een klok. (zie hiervoor WH magazine nr. 6 uit 2004)

Zoals bekend was Haver vanaf begin 1893 als beeldhouwer werkzaam bij meubelfabriek Huizinga in Groningen. Daar voorzag hij meubelen van houtsnijwerk. Veel houtsnijwerk dat Haver na 1904 op de meubelfabriek uitvoerde, zal door Arnold Willem Kort zijn ontworpen. Kort was sedert 1904 werkzaam als ontwerper bij Huizinga. Kort en Haver werkten veel samen, niet alleen op de meubelfabriek maar ook privé konden ze goed met elkaar overweg.

WH19

Alle sjablonen die we kennen zijn afkomstig uit de nalatenschap van Haver zelf. We gaan er dan ook van uit dat Haver ze zelf heeft ontworpen en gebruikte voor houtsnijwerk dat hij voor zichzelf thuis maakte. Toch moeten we gezien de samenwerking van Haver en Kort een gedeeltelijke inbreng van de laatste niet uitsluiten. Maar hoe we dit precies moeten zien is op dit ogenblik echter niet vast te stellen.

De gebruikte motieven zijn kenmerkend voor Haver. De meeste sjablonen zijn geïnspireerd op de natuur. Haver was een groot natuurliefhebber en gebruikte dit veel in zijn werk. Zo zien we een vlinder tussen krullende planten en op een ander sjabloon een libel en vlinder tussen enkele roosjes (zie hieronder). Mede gezien de papiersoort, de tekentechniek en de overeenkomst van de onderwerpen op de afbeeldingen horen deze drie sjablonen bij elkaar. Onduidelijk is waarvoor de ontwerpen zijn bedoeld.

Er zijn grofweg twee verschillende technieken om de sjablonen te gebruiken. Namelijk die met kleine (spelden) gaatjes op de lijntjes (sjabloon WH 5a en 5b) van de tekening en die met de opengesneden vormen zoals o.a. sjabloon WH 2, 6, 7, 8 en 18. In het eerste geval werd de tekening op de ondergrond zichtbaar gemaakt door middel van speldengaatjes. In het tweede geval werd de sjabloon op een houten plank of op een lap stof gelegd en met de verfkwast getamponneerd, waardoor het ontwerp zichtbaar werd op het hout. In beide gevallen ontstond door de sjabloon op te schuiven en dit proces te herhalen een lang ontwerp (sjabloon WH 5b, 8 en 17).

Met behulp van hoeksjablonen kon een rechthoekig ontwerp worden gemaakt. Deze konden vervolgens worden uitgesneden of gebeeldhouwd. Wordt een ontwerp op stof gezet, dan is borduren van het patroon ook een optie. Overigens lijken de doeleinden zeer divers, zo bestaat het vermoeden dat sjabloon WH 2 het ontwerp voor een lepeldoosje is. Ook sjabloon WH 6 is niet bedoeld om herhaald te worden, Sjabloon WH 13 lijkt het ontwerp voor een gesp maar is dat vermoedelijk niet, als de sjabloon wordt herhaald, ontstaat er namelijk een lang sierraad in art deco stijl.

Het werk met sjablonen is bij uitstek iets voor een decoratief kunstenaar. Hoewel Haver ook vrij beeldhouwwerk vervaardigde toont dit overduidelijk aan dat Haver op de eerste plaats decoratief werkzaam was. Om een volledig beeld te geven hebben we alle voor zover bekende sjablonen van Haver in dit themanummer bijeengebracht. Zo ontstaat een compleet beeld van dit oeuvre van Willem Haver.

WH15.2